Türklerde Sünnet ve Kirvelik Kurumu

Sünnet, Anadolu’da çocukla ilgili en önemli geleneksel usuller arasındadır ve dini usuller arasında en katı ve en yaygın uygulamadır. Hiçbir anne-baba, bu yerleşik gelenekten ayrılmak istemez. Geleneğin yaptırımları o kadar güçlüdür ki, hiçbir itiraza olanak vermemiştir. “Sünnet” kelimesi Arapça kökenlidir ve “yoğun yol” anlamına gelmektedir. Daha geniş bir anlamda; Tanrı’ya giden yolu ve insanın benimsediği iyi ya da kötü tutumları ifade eder.

İslam’da Hz. Peygamber’in uygulamalarına ve öğretilerine uymak “sünnet” olarak bilinir. Toplum bu konuda neredeyse hiçbir taviz vermez. Sonuç olarak, bu uygulama için sosyal olarak kabul edilebilir süre içinde çeşitli nedenlerle sünnet edilmemiş genç erkekler durumlarından rahatsızlık duymaktadır. Toplumsal olarak kabul edilebilir yaşta sünnet edilmemiş insanlar genellikle küçük düşürülür ve eleştirilir. Bu bakımdan, köklü bir gelenek tarafından uygulanan yaptırımlar, geçmişte olduğu gibi günümüzde de yoğun bir şekilde devam etmektedir.

Sünnet geleneği temel olarak aşağıdaki başlıklara ayrılmıştır;

  • Sünnet için en iyi yaş ve zaman,
  • Tören hazırlıkları,
  • Çocuğu hazırlamak,
  • Sünnet işlemi ve sünnet,
  • Hediyeler sunulması

Sünnet İçin En İyi Yaş ve Zaman Nedir ?

Tören için en iyi yaşı ve zamanı belirlemek için belirli bir kural yoktur. Çocuklar genellikle okula başlamadan veya ilkokula gittiklerinde ergenlikten önce sünnet edilirler. Ancak son zamanlarda büyük şehirlerde, bazı ebeveynler çocuklarını hastanede doğumdan hemen sonra sünnet ettiriyorlar. Burada asıl amaç çocuğun daha ileri yaşlarda ağrı çekmesini ve korku yaşamasını önlemektir. Bu tür sünnetlere toplumun geleneksel yaşayan kesimlerinde rastlanmamaktadır.

Sünnet, sosyal yapı içerisinde bir takım işlevleri de yerine getirir. Büyük bir sünnet töreni, sadece ilgili ailenin toplumun gözünde saygınlığını teyit etmesini sağlamakla kalmaz, aynı zamanda saygınlığı arttırır ve aynı zamanda ebeveynler için büyük bir neşe kaynağı olur. Anadolu’da çocuğa bakmak, sünnet ettirmek ve evlenmesini sağlamak ebeveynlerin görevidir.

Zengin aileler kendi çocukları ile birlikte fakir veya yetim çocukları da sünnet ettirir. Bu görev bazen yardım kuruluşları tarafından da yerine getirilir.

Operasyon için genellikle ilkbahar, yaz ve sonbahar ayları tercih edilir. Günümüzde sünnet törenleri için özellikle büyük şehirlerde, Cumartesi veya Pazar günleri tercih edilir. Geçmişte, sünnet işlemleri genellikle Perşembe günleri gerçekleştirilirdi, çünkü Cuma günü tatildi ve mübarek gün olarak kabul edilirdi.

Tören Hazırlıkları

Aileler, oğullarının yaşına ve ekonomik durumlarına uygun olarak, neredeyse iki ay önceden sünnet edilme zamanlarını belirler ve hazırlıklara başlar. Aile bir tarih belirler ve tören için seçilen günden on gün önce akraba ve dostlarına duyururlar.

Çocuğu Hazırlamak                                                                 

Aileler çocuğu törenden birkaç gün önce sünnet için hazırlamaya başlar. Aslında, çocuk bundan çok önce operasyonun neşesini ve korkusunu deneyimlemeye başlamıştır bile. Geleneksel toplumlarda ebeveynler, çocuklarını aylar öncesinden yaşamlarında gerçekleşecek bu önemli dönüm noktasına hazırlamaya başlar.

Özel bir sünnet kıyafeti seçmek, tören hazırlıklarının en önemli kısmıdır. Zengin aileler oğullarını büyük şehirlerde değerli taşlarla süsler ve cephesinde “Maşallah” kelimesinin işlendiği açık mavi bir başlık giydirirler. Köylerde ise sünnet edilecek çocuklar yeni kıyafetler giyerler; boyunlarına ve omuzlarına “çevre” (çevreleyen bir bez parçası) ve “yağlık” (büyük bir peçete) asılır. Törenden birkaç gün önce ve tören günü sünnet edilecek çocuklar arkadaşlarıyla ya at sırtında, ya at arabasında ya da otomobil ile geçit töreni yaparlar. İnsanlar bu geçit töreni ile çocuğun sünnet edileceği konusunda bilgilendirilir.

Sünnet İşlemi ve Sünnet

Sünnet işlemi, çocuğun erkeklik organı ucundaki sünnet derisinin kesilmesidir. Oğlan, eğer varsa kirvesinin (sünnette bir tür vaftiz babası gibi davranan biri) kucağına yoksa başka bir akrabasının kucağına oturur. Çocuk bacaklarını açar ve kucağında oturduğu kişi çocuğun kollarından sıkıca tutar. Bu arada, çocuğun korkularını azaltmaya yardımcı olmak için erkeksi erdemleri vurgulayan sözler söylenir. Operasyon öncesi ve sırasında, “Allahuekber Allahuekber” kelimeleri söylenir ve insanlar hep bir ağızdan “oldu da bitti maşallah, iyi olur inşallah”sözlerini tekrarlarlar. Sünnet işlemini yapan kişi “sünnetçi” olarak adlandırılır. Bu birey aynı zamanda Orta ve Doğu Anadolu’da “abdal” (bilge) veya “kızıl baş abdal” (kızıl kafalı bilge) olarak da bilinir.

Günümüzde bu operasyon, kendilerini “fenni sünnetçi” (bilimsel sünnetçi) olarak tanımlayan devlet lisanslı sağlık görevlileri tarafından yapılmaktadır.

Hediyeler Sunulması

Sünnet töreninin ana dönüm noktası, genellikle altın, para, giyim ve ev eşyalarından oluşan çeşitli hediyelerle zenginleştirilir. Bugün sünnetli çocuğa hediye verme uygulaması halen devam etmektedir.

Kirvelik Nedir ?

Kirve farklı bölgelerde “kivra” veya “kivre” olarak da adlandırılır.Kirvelik kurumu kısaca, ekonomik ve sosyal açıdan eşit iki aileden birinin diğerine yönelik sünnet töreninin masraflarını karşıladığında oluşan sanal bir akrabalık olarak tanımlanabilir. Kirve, çocuğu sünnet sırasında kucağına alarak ağrılarını hafifletmek için destekleyecek ve aynı zamanda kısmen veya tamamen törenin masraflarını karşılayacak kişidir. Çocukları kirvelik kurumu ile birbirleriyle evlenen insanlar bir tür akrabalık ilişkisine sahiptir ve “kirve” ilişkilerine giren ailelerin kalıcı bir dostluğu vardır. Özellikle Doğu, Güney ve Güneydoğu Anadolu illerinde çok yaygın olan kirveliğin kökeni hakkında yeterli bilgiye ulaşılamamıştır.

Geçmişte daha popüler olmasına rağmen, “kirvelik kurumu” aşağıdaki işlevleri yerine getirdiği için hala yaşatılıyor.

  • “Kirvelik” kavramı eskiden beri süregelen önemli bir sosyal kurumdur,
  • Var olan ilişkileri güçlendirir,
  • İlgili ailelerin sosyal ağlarını genişletir,
  • Sosyal güvenlik mekanizması olarak işlev görür,
  • Farklı dilleri, dinleri ve etnik kökenleri olan aileleri bir araya getirir,
  • Yabancıların bölgeye uyumunu kolaylaştırır,

Kirvelik vasıtasıyla kurulan ilişki kişilerin ölümüne kadar sürer.Birbirlerine kirve olan aile fertlerinin birbirleriyle evlenmesi yasaktır.Bu yasak çok daha rahat ilişkiler kurulmasını ve bu sayede kirveler arasında daha güçlü bağlar oluşmasını sağla

Bir cevap yazın