Türkiye’de Yaşayan Yabancıların Sahip Olduğu Sosyal Haklar Nelerdir?

İş gücü, sermaye ve bilginin dünya genelindeki hareketliliği arttıkça insanlar da farklı ülkelerdeki iş fırsatlarının peşinden gidiyorlar. Türkiye’de yabancı uyruklar kişiler için avantajlı bir lokasyon olarak karşımıza çıkıyor.

Peki ama Türkiye’de yaşayan yabancı uyruklu bir insanın sahip olduğu sosyal haklar neler? Bu yazımızda Türkiye’de yaşayan insanların sahip oldukları temel sosyal haklara değineceğiz.

Yabancıların Sosyal Güvenlik Hakları Hangi Yasalarla Korunuyor?

Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nda “Herkes, sosyal güvenlik hakkına sahiptir.” hükmü yer alır. Bu ifade yabancıların sosyal haklarını da içerir.

Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu da yine bu konuya değinir. Kanuna göre;

“Karşılıklık esasına dayalı olarak uluslararası sosyal güvenlik sözleşmesi yapılmış ülke uyruğunda olanlar hariç olmak üzere, yabancı uyruklu kişilerden hizmet akdi ile çalışanlar 4/a (SSK) bendine göre sigortalı sayılırlar.”

İkili Sosyal Güvenlik Sözleşmesi Nedir?

İkili ya da çok taraflı sosyal güvenlik sözleşmeleri, bu anlaşmayı imzalayan ülke vatandaşlarının taraf ülkelerdeki sosyal güvenlik hak ve yükümlülüklerini düzenler.

İki ülke arasında böyle bir sözleşme varsa, her iki ülke vatandaşları da pek çok sosyal güvenlik hakkını sahip demektir.

2016 itibarıyla Türkiye’nin ikili sosyal güvenlik sözleşmesi imzaladığı ülkeler şunlardır:

Bu Sözleşme Türkiye’deki Yabancıların Sigortalılık Durumunu Nasıl Etkiler?

Yabancılarla ilgili temel kural, Türkiye’de çalışmaya başladıklarında bu durumu Sosyal Güvenlik Kurumu’na bildirilmeleridir. Ancak ikili sosyal güvenlik sözleşmesine taraf olan ülkelerin vatandaşları, geldikleri ülkede sigortalı ise, sözleşmede belirtilen süre dahilinde Türkiye’de değil, kendi ülkelerinde sigortalı sayılırlar.

Örneğin bu süre; Gürcistan vatandaşları için 24 aydır. Bu süre 60 aya kadar uzatılabilir. K.K.T.C. vatandaşları içinse bu süre 24 aydır ve süre iki ülke arasındaki anlaşmaya bağlı olarak uzatılır.

Yani bu kişiler Türkiye’de çalışsalar bile sigortalı sayılmazlar.

Yabancı Uyruklu Kişiler Sağlık Haklarından Yararlanabilir Mi?

Yabancı uyruklu kişiler, genel sağlık sigortasından yararlanmak için en yakın sosyal güvenlik merkezine bizzat başvurmalıdır. Türkiye genelinde bu başvuruyu yapmak için 600’den fazla sosyal güvenlik merkezi bulunuyor.

  • Türkiye’de oturma izni almış yabancılar,
  • Türkiye harici bir ülkede sigortası olmayan yabancılar,
  • Türkiye’de bir yıldan uzun bir süredir yaşayan ve bu sürenin ardından başvuru yapan yabancı ülke vatandaşları genel sağlık sigortasından faydalanabilirler.

Genel sağlık sigortasına hak kazanan yabancı uyruklu bir insanın;

  • Eşi,
  • 18 yaşını doldurmamış çocuğu (ya da çocukları),
  • Lise veya dengi öğrenim görmesi halinde 20 yaşını doldurmamış ve evli olmayan çocukları,
  • Yükseköğrenim görmesi halinde 25 yaşını doldurmamış ve evli olmayan çocukları,
  • Yaşına bakılmaksızın malûl olduğu tespit edilen evli olmayan çocukları,
  • Geçiminin yabancı uyruklu kişi tarafından sağlandığı Kurumca belirlenen kriterlere göre tespit edilen ana ve babası, sağlık hizmetlerinden yararlanabilir.

Yabancılar İşsizlik Sigortasından Yararlanabilir mi?

Türkiye Cumhuriyeti ile karşılıklılık esasına dayalı olarak sosyal güvenlik anlaşması imzalamış ülkelerin vatandaşları, bu anlaşmalara göre Türkiye’de çalışmaları durumunda işsizlik sigortasına tabidirler.

Yabancılar Ücretli İzin, Kıdem Tazminatı Gibi Haklara Sahip Midir?

Türkiye’de istihdam edilen yabancı uyruklu kişilerin de çalışma saati, fazla mesai, ücretli ve ücretsiz izin, kıdem tazminatı, toplu sözleşme hakkı, hizmet sözleşmesinin akdi ve feshi gibi hakları vardır. Bu konuda Türk vatandaşları ile aynı haklara sahiptirler.

Yabancılar Hangi Meslekleri İcra Edebilirler?

2016 itibarıyla Türkiye’de yabancıların şu meslekleri icra etmesi yasaktır:

  • Dişçilik, ebelik ve hasta bakıcılık
  • Eczacılık
  • Veterinerlik
  • Özel hastanelerde sorumlu müdürlük
  • Kara suları dahilinde kaptanlık, balık, istiridye, midye, sünger, inci, mercan vb. ihracı, dalgıçlık, arayıcılık, kılavuzluk, çarkçı­lık, katiplik, tayfalık
  • Avukatlık
  • Noterlik
  • Gümrük müşavirliği
  • Özel veya kamu kuruluşlarında güvenlik görevlisi

Yabancılar bu listede yer almayan mesleklerini icra etmekte özgürlerdir.

Yabancılar, Türkiye’den Emekli Olabilir Mi?

Evet, yabancılar Türkiye’den emekli olabilir. Bir Türk vatandaşı emekli olmak için hangi şartları taşıyorsa bir yabancının da aynı şartları taşıması gerekir.

Türkiye’de yaşayan bir yabancı kadının emeklilik yaşı 58, erkeğinki ise 60’dır.

Bağımlı çalışanların 7200 prim günü, bağımsız ve kamuda çalışanların ise 9000 prim gününü tamamlamaları gerekir.

57 yorum

  • Qais Ahmad Aria

    Merhaba, Ben Afganistan uyrukluyum. Türkiye’ye iki senedir resmi olarak geldim. Yüksek lisans yapmakta ve öğrenci sigortam bulunuyor. Eşim de bir senedir burada ama sigortası yok. bir hafta önce oğlumuz dünyaya geldi ama ciddi sağlık sıkıntlarından dolayı yenidoğan çocuk yoğun bakımında yatıyor. Sigortalı veya ücretsiz sağlık hizmetlerinden nasıl yararlanabilir? lütfen yardımı edin.
    Cevabınız için önceden çok teşekkür ederim.

    • Ata Kurumsal

      Merhaba, çok geçmiş olsun, GSS yani genel sağlık sigortası sistemine kayıt olmak için yaşadığınız ilin kaymakamlıklarına başvuruda bulunmanızı öneririz.

  • Selami

    Merhaba, nişanlım türkiye’ye taşındı ve kendisine 6 aylık geçici vize aldık göç idaresinden birkaç ay içinde de evleneceğiz. sorum şu; nişanlım şuan hamile ve özel hastenelere güvenemiyoruz, devlet hastanesinde doğum yapabilir mi? karşılaşabileceğimiz problemler olur mu devlet hastanesiyle ilgili?

  • Eren

    Merhaba . Yakında yabancı bir bayanla evleneceğim. Kendim 4a sigortası kapsamindayim . Esim olacak bayanın ( kanunen çalışmayan bir bayanın çalışan esinin sigortadan faylanmasi mumkun ) benim sigortamdan faylanmasi için belli bir süre varmıdır ? Yani mesela evlendikten 6 ay sonra hasta oldu. Ne yapmamız gerekiyor. ?

  • cihan

    Eşim yabancı uyruklu türkiyede çalışma izini var 4 seneyi aşkın bir süredir aktif olarak çalışmakta şuan yeni doğum yapmış durumda ücretli izini bittikten sonra TC vatandaşlarının sahip olduğu haklar gibi ücretsiz izin hakkını kullanabiliyormu?

  • Celal

    Merhaba 10 önce azeri vatandaşı bir bayanla resmi evlilik yaptık eşimi emeklilik için sigortalı yapmak istiyorum eşim 53 yaşında sigorta için ne yapmak lazım
    Eşimi ben sigortalı yapabilirmiyim eğer oluyorsa yaklaşık ne kadar pirim ödememiz gerekiyor
    Yardımlarınız için teşekkür ederim
    Telefon numaranızı yazarsanız sevinirim

  • Munevver

    Mrb bir yabanci kacak ise vergi nomarasi ile gayrimenkul hisse sozleşmesi yapabilirmi

  • Ayşe

    Merhaba. Erkek kardeşim (24) özel bir şirkette 3 aydır sigortalı olarak çalışıyor. Annem (56) ve ben (26), erkek kardeşimin sigortasından faydalanabiliyor muyuz? Hepimiz 1.5 yıldır oturma izni ile Türkiye’de yaşıyoruz. Ailemizde erkek kardeşim dışında erkek yok. 3 kişiyiz. Yabancıyız. Eğer oluyorsa bunun için herhangi bir işlem yapılması gerekiyor mu? Şimdiden cevabınız için teşekkürler

    • Ata Kurumsal

      Merhaba, kardeşinizin sigortasında anneniz yaralanabilir fakat siz yararlanamazsınız, SGK ya gidip provizyon belgesi almanız gerekmektedir.

  • kabile

    Merhaba ben 1.5 yıl önce tc vatandaşı oldum aslen suriyeliyim. 2 yıldır da sqk lı çalışıyorum emeklilik hakkı şartları nelerdir? Suriyede iken çalıştığım sürenin buna etkisi var mıdır? Çok teşekkürler.

    • Ata Kurumsal

      Merhaba, 6500 gün sigorta primi ve 65 yaş şartı bulunmaktadır emeklilik için, Suriye devleti ile Türkiye devleti arasında Sosyal Sigorta anlaşması bulunmadığı için kendi memleketiniz de ki çalışma günleriniz burada sayılmamaktadır.

  • Cevdet

    Merhaba, 3 yılı bizde 5 yıldır hasta bakım işinde Türkiye de çalışıyor. Memleketine kesin dönüş yaptığında SGK primini isteyebilirmi.

Bir cevap yazın